Pengiktirafan yang Sudah Lama Sepatutnya Tiba
Pada Disember 2019, UNESCO mengiktiraf silat sebagai Warisan Budaya Tak Ketara dalam Senarai Perwakilan Warisan Budaya Tidak Ketara Kemanusiaan. Pengiktirafan ini bukan sekadar pencapaian diplomatik — ia adalah pengiktirafan rasmi kepada hakikat yang sudah lama diketahui oleh masyarakat Melayu: bahawa silat adalah lebih dari sekadar seni bela diri. Ia adalah manifestasi nilai, falsafah, kerohanian, dan identiti bangsa Melayu yang telah diwariskan turun-temurun selama berabad-abad.
Menurut rekod Jabatan Warisan Negara Malaysia, terdapat lebih daripada 500 Perguruan Silat yang bergiat aktif di Malaysia, antaranya Silat Cekak, Silat Gayung Fatani, Silat Buah Pukul, Silat Lincah, Silat Pulut, Silat Harimau, Sendi Naga, Cimande, dan Kunta — menunjukkan kepelbagaian yang luar biasa dalam satu seni bela diri.
Silat Sebelum Ada Sekolah Kerajaan
Jabatan Warisan Negara Malaysia mencatatkan bahawa secara sejarahnya silat dilihat sebagai institusi tidak formal untuk mendidik masyarakat dahulu sebelum wujudnya sekolah kerajaan di Tanah Melayu. Melalui gelanggang silat, para murid diajarkan disiplin diri, ilmu perang, ilmu bela diri, dan nilai-nilai kehidupan dalam ruang belajar yang terpisah dari masyarakat umum.
Lebih menarik lagi, Jabatan Warisan Negara turut menyatakan bahawa prinsip Rukun Negara Malaysia kini diambil dari falsafah yang ada dalam pembelajaran Silat — membuktikan betapa dalam silat telah meresap ke dalam asas pembentukan negara Malaysia moden.
Sistem Pembelajaran yang Bersanad
Apa yang membezakan silat daripada seni bela diri lain adalah sistem pembelajaran yang bersifat berperingkat dan bersanad — mempunyai susur galur guru yang jelas dan boleh dikesan. Kajian oleh Prof. Dr. Mohamad Nizam Mohamed Shapie dari Universiti Teknologi MARA (UiTM) melalui program AIRBORNE telah mendokumenkan struktur ini secara sistematik dalam bentuk kurikulum silat.
Jurus, bunga, belebah, dan langkah disampaikan dengan penuh simbolik — menjadikan proses pengajaran silat sangat berbeza daripada seni bela diri lain yang lebih menekankan teknik fizikal semata-mata. Setiap pergerakan dalam silat mempunyai makna yang mendalam, dan pengetahuan makna ini disampaikan oleh guru kepada murid melalui hubungan yang bersifat peribadi dan amanah.
Silat Gayung Fatani: Sejarah yang Merentasi Sempadan
Antara aliran silat yang paling banyak dikaji ialah Silat Gayung Fatani. Kajian yang diterbitkan dalam Jurnal Borneo Arkhailogia meneliti perkembangan Pertubuhan Seni Gayung Fatani Malaysia (PSGFM) hingga ke Sabah dan Sarawak, menunjukkan bagaimana silat telah tersebar jauh merentas sempadan geografi Malaysia.
Buku Seni Silat Melayu: Sejarah Perkembangan dan Budaya (2008) oleh Abd. Rahman Ismail terbitan Dewan Bahasa dan Pustaka adalah antara rujukan akademik utama yang mendokumenkan perjalanan panjang silat dari tradisi lisan kepada rekod bertulis yang boleh dipelajari secara sistematik.
Silat di Pentas Sukan dan Diplomasi
Hari ini silat bukan lagi terhad kepada gelanggang tradisional. Ia kini adalah sukan kompetitif yang dipertandingkan di peringkat kebangsaan dan antarabangsa, medium diplomasi budaya yang digunakan oleh Malaysia untuk memperkuat hubungan dengan negara-negara lain, dan subjek kajian akademik yang semakin mendapat perhatian di peringkat global melalui badan seperti IMACSSS dan UNESCO ICM.
Melalui usaha PASSMAL, PESONA, dan program AIRBORNE UiTM, silat sedang diangkat sebagai jambatan strategik dalam memperluas pengaruh budaya Malaysia di peringkat antarabangsa — membuktikan bahawa warisan ini masih sangat relevan dan bernilai dalam konteks dunia moden.