Baju Kurung yang Lahir dari Jiwa Seorang Puteri
Antara semua variasi baju kurung di Malaysia, Baju Kurung Pahang mungkin mempunyai asal usul yang paling jelas didokumenkan. Menurut kajian oleh Puan Zubaidah Sual yang direkodkan dalam arkib Jabatan Warisan Negara Malaysia, baju ini diilhamkan oleh Tengku Ampuan Mariam, puteri Sultan Ahmad Al-Muazam Shah. Tengku Ampuan Mariam kemudiannya berkahwin dengan Sultan Badrul Alam Shah, Sultan Terengganu, dan dikenali sebagai seorang budayawan istana yang amat berminat dengan kesenian.
Busana yang diilhamkan oleh Tengku Ampuan Mariam ini dicipta pada era 1880-an, menjadikannya warisan diraja yang sudah berusia lebih dari 140 tahun dan masih relevan sehingga hari ini.
Ciri-Ciri Unik Baju Kurung Pahang
Baju Kurung Pahang — yang turut dikenali sebagai Baju Kurung Riau-Pahang — mudah dibezakan daripada variasi baju kurung yang lain melalui beberapa ciri khasnya:
- Kolar Cekak Musang dengan tujuh atau sembilan butang — berbeza dengan baju kurung biasa yang berleher bulat
- Pesak Gantung yang kembang — bukan kekek biasa, pesak ini menjadikan baju kelihatan lebih bervolum dan anggun
- Aksesori tradisional — cucuk sanggul dan bunga di kepala, dokoh di dada, serta kerikam (selendang pendek) di atas bahu
- Kain pinjung — dilipat sebelah kanan ketika dipadankan dengan kain songket
Asalnya baju ini dipakai oleh puteri-puteri istana dan golongan bangsawan kerana fabrik yang digunakan adalah kain tenun Pahang sepasang yang eksklusif dan mahal.
Hubungan Sejarah Pahang dan Riau
Nama “Baju Kurung Riau-Pahang” mencerminkan hubungan sejarah yang erat antara dua negeri Melayu ini. Tengku Ampuan Mariam sendiri merupakan penghubung antara dua tradisi tersebut melalui perkahwinannya — membawa pengaruh Riau ke dalam istana Pahang dan kemudian Terengganu, menghasilkan gaya busana yang menyerap elemen kedua-dua tradisi tersebut.
Ini adalah contoh nyata bagaimana warisan pakaian Melayu berkembang melalui hubungan diplomatik dan perkahwinan antara kesultanan — bukan melalui perancangan sedar tetapi melalui pertukaran budaya yang semula jadi.
Tenunan Pahang: Kain yang Mengiringi Baju Kurung Pahang
Tidak dapat dipisahkan dari perbincangan tentang Baju Kurung Pahang ialah kain tenun Pahang itu sendiri. Berdasarkan maklumat dari Jabatan Warisan Negara, tokoh yang bertanggungjawab memperkenalkan kain tenunan Pahang kepada penduduk negeri Pahang terutamanya di daerah Pekan ialah Tuk Tuan atau Keraing Aji, yang berketurunan Bugis dan bermukim di Kampung Mengkasar, Pekan.
Tenunan Pahang menggunakan alat yang dikenali sebagai kei siam dan boleh menggunakan benang sutera mahupun benang kapas. Ragam hiasnya mempunyai jalur-jalur dan petak-petak yang kadangkala diselitkan benang emas atau perak, dengan corak tradisional seperti corak melintang, memanjang, kain beragi, corak rawa, corak Bugis, dan corak Muar.
Baju Kurung Pahang Hari Ini
Baju Kurung Pahang kekal sebagai pakaian rasmi istana Pahang dan sering dipakai dalam majlis-majlis rasmi negeri. Bagi rakyat biasa, ia menjadi pilihan popular untuk majlis perkahwinan dan perayaan yang lebih formal, terutama di kalangan mereka yang ingin menampilkan identiti kemelayuan yang kuat melalui pilihan pakaian mereka.
Pereka fesyen tempatan juga mula mengadaptasi Baju Kurung Pahang dengan sentuhan kontemporari — mengekalkan kolar Cekak Musang dan pesak gantung sebagai elemen ikonik tetapi menggunakan fabrik dan warna yang lebih sesuai untuk selera moden.