Sebelum Baju Kurung Ada Baju Lain
Sebelum baju kurung seperti yang kita kenali hari ini wujud, wanita Melayu memakai pelbagai bentuk pakaian yang lebih ringkas. Menurut kajian sejarah pakaian tradisional Melayu, sebelum kurun ke-20, wanita Melayu hanya memakai kain kemban sahaja. Setelah kedatangan Islam, mereka mula memakai baju kurung yang sopan — pakaian yang meliputi seluruh tubuh dan hanya memperlihatkan wajah dan tangan.
Perubahan ini bukan sekadar perubahan fesyen. Ia adalah cerminan kepada perubahan nilai dan kepercayaan yang dibawa oleh Islam ke dalam masyarakat Melayu.
Catatan dalam Sejarah Melayu
Asal usul baju kurung mempunyai sandaran sejarah yang jelas. Seperti yang tercatat dalam Sejarah Melayu atau Sulalatus Salatin, Tun Hassan yang hidup semasa pemerintahan Sultan Mahmud Shah adalah orang yang pertama mengubah bentuk baju Melayu asal kepada bentuk yang dipakai sekarang. Tun Hassan telah melabuhkan baju Melayu serta membesarkan dan memanjangkan pangkal tangan baju tersebut — dan baju itulah yang kemudiannya dikenali sebagai baju kurung.
Dengan melabuhkan baju tersebut, bentuk rupa pakaian Melayu menjadi serupa dengan jubah — mencerminkan pengaruh pakaian Arab yang dibawa bersama Islam ke Tanah Melayu.
Evolusi Mengikut Negeri
Selepas kemunculannya di zaman Kesultanan Melayu Melaka, baju kurung berkembang mengikut keperluan dan citarasa setiap negeri. Ini menghasilkan variasi yang masih kita kenali hari ini:
- Baju Kurung Pahang — diilhamkan oleh Tengku Ampuan Mariam, puteri Sultan Ahmad Al-Muazam Shah, dengan ciri pesak kembang dan kolar tinggi
- Baju Kurung Kedah — lebih singkat dan longgar, sesuai sebagai pakaian harian dan lebih popular di negeri-negeri utara Malaysia
- Baju Kurung Johor — berdasarkan warisan Kesultanan Johor-Riau, lebih formal dan dipakai dalam majlis istiadat
Setiap variasi ini bukan sekadar perbezaan potongan — ia adalah rekod hidup sejarah dan budaya setiap negeri di Malaysia.
Kedudukan Baju Kurung Hari Ini
Baju kurung kini merupakan pakaian rasmi wanita Malaysia yang diakui dalam pelbagai konteks — dari sekolah rendah dan menengah, pejabat kerajaan, majlis istiadat diraja, hingga ke pentas fesyen antarabangsa. Ia menjadi pakaian rasmi negara Malaysia dan Brunei serta turut dikenali di Indonesia, Singapura, dan Thailand.
Walaupun reka bentuknya terus berevolusi dengan sentuhan moden, prinsip asasnya — sopan, longgar, dan menutup aurat — kekal tidak berubah sejak zaman Kesultanan Melayu Melaka. Ini adalah bukti kepada kekuatan sesebuah warisan pakaian yang berakar pada nilai bukan sekadar pada estetik.
Baju Kurung vs Kebaya: Apa Bezanya?
Satu kekeliruan yang sering berlaku ialah antara baju kurung dan kebaya. Baju kurung adalah pakaian yang lebih longgar dan labuh manakala kebaya yang berkembang daripada “baju belah” yang terpengaruh dengan pakaian wanita Barat lebih kemas mengikut bentuk badan. Kebaya mempunyai belahan di hadapan dan biasanya dipakai dengan kain batik atau sarung yang dililit. Kedua-duanya adalah pakaian tradisional Melayu tetapi mempunyai sejarah dan konteks pemakaian yang berbeza.